SATRANÇTA DÜNYA ŞAMPİYONLUĞU VE AÇMAZLAR-1- Şevki Hacıoğlu
Ünvan maçları her oyuncunun-sporcunun- ilgisini çekmiştir. Benim ilgimi çeken ise, bugünden bakıldığında görülen açmazlardır.
İlk resmi dünya şampiyonluğu maçı 1889 yılında W. Steinitz- H. Zukertort arasında, yirmi oyun üzerinden oynandı. Stenitz, +10 -5 =5 sonucu ile kazanıp ilk dünya şampiyonu oldu.
Steinitz, şampiyonluk ünvanını beş yıl koruyabildi.1894 te Steinitz-Lasker ünvan maçı yirmi oyun üzerinden oynandı.
Lasker, +10 -5 =4 sonucuyla kazandı ve yeni dünya şampiyonu oldu. 1896-97 de Lasker-Steinitz ünvan için karşılaştı, maç on galibiyet üzerinden oynandı. Lasker, +10 -2 =5 sonucu ünvanını korudu.
1910 yılında Lasker-Schlechter ünvan maçı için karşı karşıya geldi. Maç on oyun üzerinden oynandı. Lasker, +1 -1 =8 eşitliği sağlayıp ünvanını korudu.
Fakat bu maçın şampiyonluk tüzüğüne konulan madde hem çelişkili hem de tutarsızdı.
Son oyun -10. oyun- berabere bitseydi ne olurdu? Şampiyonluk tüzüğüne göre, Schlechter’ın iki puanlık bir fark atması gerekiyordu. Buna ne denir? Kralın olduğu yerde kralın hükmü geçerliydi. O dönemde FIDE ortada yoktu.
1921 yılında Lasker – J. Capablanca ünvan maçı yirmi oyun üzerinden oynandı. Capablanca, +10 -4 =10 sonuçla yeni dünya şampiyonu oldu.
Emmanuel Lasker, şampiyonluk ünvanını 27 yıl korudu ve bu rekor kırılamadı. Lasker, hayata veda ettiğinde son sözleri; “konig des shach” (satrancın kralı) olmuştu, haklıydı.
Yeni şampiyon J. Capablanca ,1927 yılında satranç fanatiği A. Alekhin ile ünvan için karşılaştı. Maç altı galibiyet üzerinden oynandı.
Tüzüğe eklenen maddeye göre, 5 : 5 eşitlik durumda şampiyon ünvanını koruyacaktı (Kralın yasası). 6 : 6 adil sayılmaz mı? FIDE bu zamanda da ortada yoktu. Buna rağmen Alekhin, +6 -3 = 25 sonuçla yeni dünya şampiyonu olur.
1935 yılında Alekhin – Euwe, otuz oyun üzerinden ünvan için mücadele ederler. Maks Euwe, +9 -8 =13 sonuçla yeni dünya şampiyonu olur.
1937 yılında M.Euwe – A. Alekhin, ünvan maçı on galibiyet üzerinden yapıldı. Alekhin, +10 -4 =11 sonuçla şampiyonluk ünvanına yeniden sahip oldu.
2. Dünya Savaşı’nın başlamasıyla ünvan maçları ertelenmiş, fakat Alekhin 1946 yılında vefat edince ünvanı da öbür tarafa götürmüştü. Alekhin’ den boşalan krallık tahtını doldurmak amacıyla Sovyet Rusya (SSCB), FIDE’ye üye olur. FIDE artık Dünya Satranç Federasyonudur, organizeyle satranç dünyasında otorite durumuna gelir.
M. Botvinnik, yeni dünya şampiyonu olur. M. Botvinnik’in dünya şampiyonu olmasıyla, Sovyet Rusya’nın satranç imparatorluğu dönemi başlar. Ardından V. Smyslov, M. Tal, T. Petrosyan, B. Spasski ile SSCB, dünya şampiyonluğunu tekeline alır.
Ancak 1972 yılında ABD’li Bobby Fischer bu duruma kısa bir süreliğine son verir. Yirmi dört oyun üzerinden oynanan Spasski – Fischer ünvan maçını Fischer. +7 -3 =11 sonuçla kazanır ve dünya şampiyonu olur.
Soğuk Savaş döneminin iki süper gücü ABD ile Sovyet Rusya arasında yaşanan gerilim satrancın zirvesinde de yansımasını bulur. Yeni şampiyon Fischer, 1975 yılında Karpov’la karşılaşacağı ünvan maçı için, FIDE’nin 1951 yılından beri uyguladığı “24 oyun üzerinden en çok puanı olan kazanır” kuralına karşı çıkar. FIDE, itirazı geçersiz kılmasa da yürürlüğe koymaz. Fischer, “kralın hükmü yoksa taca da gerek yok” diyerek koltuğu bırakır.
Boşalan koltuğa Anatoly Karpov oturur. Karpov ünvanını on yıl koruyabilir,
FIDE, 1984 -1985 yılında organize ettiği Karpov – Kasparov ünvan maçını 6 galibiyet üzerinden oynatır.
13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24
Karp. = = = = = = = = = = = =
Kasp. = = = = = = = = = = = =
25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36
Karp. = = 1 = = = = 0 = = = =
Kasp. = = 0 = = = = 1 = = = = 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48
Karp. = = = = = = = = = = 0 0
Kasp. = = = = = = = = = = 1 1İlk 12 oyunluk puan çizelgesinde, Karpov maçı 4 – 0 önde götürüyor. 13’ten 24 oyuna kadar ki çizelgede oyunlar beraberlikle sonuçlanıyor ve skor, 4 – 0 lık farkla Karpov’un lehine.
3. puanlama oyun çizelgesinde, 27. oyunda bir galibiyet daha alan Karpov, puanını 5’e çıkarıyor. Ünvanını koruması için 1 puan gerekiyor. Fakat 6. Puan bir türlü gelmiyor. Dört beraberlikle biten oyunlardan sonra, Kasparov 32. oyunu kazanıp durumu 5-0 dan 5-1’e getiriyor. Sonraki 15 oyun beraberlikle sonuçlanıyor. 47. ve 48. oyun Kasparov’un galibiyetiyle sonuçlanınca skor 5 – 3 oluyor İşte gerilen ipler burada kopuyor. FIDE, Karpov’un rahatsızlığını – kilo kaybını- öne sürerek maçı iptal ediyor ve bir yıl sonra yapılmasını karara bağlıyor. Kasparov karara itiraz etse de sonuç değişmiyor. Maç tüzüğüne, iptal etme ve erteleme gerekçeleri konmuştur. Kasparov’un FIDE itirazı ve isyanı, onun hantal bir bürokrasiye sahip olup verdiği iptal kararıdır.
FIDE, maçı iptal etmek yerine erteleme vermiş olsaydı yerinde bir karar olurdu.
